هماهنگی ساختمان با طبیعت و مفهوم معماری ارگانیک

انسان از بدو تولد تا پایان عمر با طبیعت در ارتباط است چرا که انسان هم از لحاظ مادی و هم از لحاظ معنوی به طبیعت نیاز دائمی دارد به طوری که اگر انسان مستقیما در طبیعت قرار نگیرد به یک موجود افسرده، منزوی، پوچ و بی‌هدف و … تبدیل می‌شود لذا معماری ارگانیک به طبیعت توجهی ویژه دارد. واژه‌ی ارگانیک در لغت به معنای طبیعت‌گرا، طبیعی، وابسته به اندام و … است. اثر ارگانیک به حالتی گفته می‌شود که در آن موجود زنده به صورت پویا در جهات مختلفی رشد کرده باشد و هیچ فاکتوری به جز عامل حیاتی جلوی رشد آن را نگرفته باشد لذا تمام موجودات زنده در این جهان را می‌توان نمونه‌ای از این آثار دانست. معماری ارگانیک (به انگلیسی: Organic architecture)، گرایشی است در معماری که به سازگاری و هماهنگی سازه با جغرافیای محل خود (طبیعت) می‌پردازد در واقع این گرایش به ترکیب و آمیخته شدن سازه با طبیعت تاکید دارد. الگوهای موجود در ناخودآگاه ذهن انسان در رابطه با طبیعت نقش عمده‌ای در سازگاری بنا با طبیعت دارد. در این مقاله به سیر تکامل معماری ارگانیک پرداخته‌ایم.

تعریف معماری ارگانیک یا مدرن

معماری ارگانیک (به انگلیسی: Organic architecture)، در علم معماری به گرایشی گفته می‌شود که به هماهنگی طبیعت با سازه (بنا) می‌پردازد. انسان در رابطه با طبیعت الگوهایی را در ذهن ناخودآگاهش دارد که دارای نقش بسزایی در سازگاری فرم معماری با طبیعت است. فلسفه‌ی طراحی معمارانه به این اشاره دارد که یک سازه باید نقشه یا پلانی داشته باشد و با محیط اطرافش سازگار باشد همچنین باید فرم یک وضوح عقلانی به خود بگیرد. فرم‌ها در این شرایط معمولا دارای خطوط نامنظمی هستند که به فرم‌های موجود در طبیعت بسیار شبیه می‌باشند. تاریخ پیدایش این فلسفه مربوط قرن بیستم است در واقع معماری ارگانیک در قرن ۱۹ توسط فرانک فرنس و لویی سالیوان در آمریکا شکل گرفت در نیمه اول قرن بیستم این نظریه به صورت رسمی در نوشته‌ها و طرح‌های فرانک لوید رایت مشاهده شد.

 

معماری ساختمان براساس معماری مدرن

 

تاریخچه معماری ارگانیک

در قرن هجدهم قیاس بین طبیعت و معماری توسط یک مجسمه‌ساز آمریکایی هوراشیو گرینو بیان شده بود وی در جستجوی خویش برای غلبه بر مفاهیم زیبا شناختی عصر خود به طبیعت به عنوان یک منبع نگاه می‌کرد چرا که متنوع‌ترین فرم‌ها را بدون تکیه بر الگوهای از پیش موجود به دست می‌داد.

ریشه‌ی بینش معماری ارگانیک در فلسفه رمانتیک است. در اواخر قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی، رمانتیسم که جنبشی فلسفی هنری و ادبی می‌باشد از شمال غربی اروپا به سایر نقاط اروپا و آمریکا نفوذ کرد. این جنبش، واکنشی در مقابل خردگرایی عقل مدرن بود. رمانتیک‌ها نیز همچون پیروان تفکر کلاسیک، به ذهن انسان معتقد بودند اما آن‌ها به بخشی از ذهن که بیشتر درباره احساس و عواطف بود توجه داشتند درصورتی که برای فلاسفه کلاسیک عقل و منطق اهمیت داشت.

بیشتر فلاسفه رمانتیک، شاعر بودند و به تجلیل از طبیعت عواطف و تخیل می‌پرداختند در مقابل اکثر فلاسفه کلاسیک، ریاضیدان بودند.  طبیعت، تنها فلسفه صحیح برای نظریه پردازان قرن نوزدهم آمریکا بود که به دنبال زیبایی مدرن بودند. هنرمند مجبور بود ترکیبی به موازات طبیعت بسازد و پروسه حیات و رشد و توسعه را به صورتی ذهنی ارائه دهد.

هنرمندان و معماران در رابطه با معماری ارگانیک چه عقیده‌ای دارند؟

رالف والدو امرسون نویسنده، شاعر و کشیشی بود که در آمریکا زندگی می‌کرد و هنرمندان را به الگو گرفتن از طبیعت دعوت می‌کرد در واقع او از هنرمندان می‌خواست تا رابطه‌ای بین فرم و عملکرد در طبیعت پیدا کنند همچنین اعتقاد دارد طبیعت مانند هنرمندی عمل می‌کند که قادر است فرم‌ها و روش‌های به وجود آوردن را بیافریند.

فرم ارگانیک به اعتقاد ساموئل تیلور کولریج (شاعر و فیلسوف انگلیسی)، همزمان با رشد درونی شکل می‌گیرد.

لوئی هانری سالیوان (پایه‌گذار معماری مدرن در آمریکا)، اعتقاد زیادی به فرم‌های طبیعی و سبک ارگانیک داشت در واقع به روشی معتقد بود که شبیه پروسه آفرینش در طبیعت باشد. او برای اولین بار اصطلاح فرم تابع عملکرد را چنین تعریف کرد که در پروسه رشد و حرکت طبیعی فرم تابع عملکرد است. سالیوان در مورد مصالح چنین اظهار داشت: سنگ و ملات، در ساختمان ارگانیک زنده می‌شود.

به اعتقاد فرانک لوید رایت شاگرد سالیوان، ارگانیک یعنی تلفیق شدن کل مجموعه و ساختمان ارگانیک یعنی ساخته شدن سازه توسط افراد از درون زمین با تدارکاتی که خود در نظر می‌گیرند و با توجه به زمان مکان محیط و هدف.

فرانک فرنس معتقد بود بر اساس نظریه ارگانیک همه فرم‌های طبیعی پویا هستند. نیروها و فشارهای موجود در ساختار یک حیوان، کشش ماهیچه‌ها و مفاصل در موجود متحرک، طرح رشد و گسترش که در فرم گیاهان و حیوانات دیده می‌شود، تصویری از یک شکل زنده است. یک کار هنری باید به شکل ارگانیک ساخته شود تا بتواند بیان کننده باشد. تمامی اجزا آن به صورت هماهنگ در یک سیستم پویا عمل می‌کنند و نمی‌توانند مجزا باشند. بیان در معماری باید در حل کردن نیروهای فیزیکی که در یک کالبد ارگانیک عمل می‌‌کند، شکل بگیرد.

ویوله لودوک معمار معروف فرانسوی تمامی معماران را تشویق می‌کرد تا با بکارگیری قوانین طبیعی خلقت، خود را با خصوصیات ارگانیسم تطبیق دهند. همچون مجسمه‌سازان که برای نشان دادن فرم‌ها بصورت یک عملکرد واحد، به مطالعه گیاهان و حیوانات می‌پرداختند.

هوگو هرینگ معمار آلمانی که از فرضیه دهندگای معماری ارگانیک به حساب می‌آید معتقد است روش هندسی ساکن و ایستا است ولی اخیرا رغبت بیشتری به ساختار منعطف و در نظر گرفتن ساختمان به عنوان ارگانیسم زنده پیدا کرده است در واقع آن‌ها میل به کالبد ارگانیگ دارند و ایده زندگی و حرکت، جایگزین انتزاع و سکون می‌شود. شدن به جای بودن. این بروزرسانی شامل جهان می‌شود.

 

بنای ساختمان براساس معماری مدرن

 

تاثیرگذارترین معماران ارگانیک در طول تاریخ (خارجی)

فرانک لوید رایت بدون شک یکی از بزجسته‌ترین و تاثیرگذارترین معماران آمریکایی بود. این تاثیرات به یاد ماندنی نه تنها شامل آمریکا بلکه شامل کشورهای اروپایی و آسیایی نیز می‌شد. رایت شخصیت بزرگی داشت که پیام‌آور آزادی و نظمی نو در معماری بود و منجر به پیدایش معماری ارگانیک شد. نمونه کارهای رایت در معماری یکی از مهمترین مدارج معماری ارگانیک را تشکیل می‌دهد در واقع این معماری با بهره‌گیری از کارهای رایت کامل می‌شود. نام معماران برجسته سبک ارگانیک (خارجی) به ترتیب در زیر آورده شده است:

رالف والدو امرسون، ساموئل تیلور کولریج، لوئی هانری سالیوان، فرانک لوید رایت، آلوار التو، هوراتیو گرینو، فرانک فرنس، ویوله لودوک، هوگو هرینگ، هانز شارون، فی جونز، گروه دیستیل

فرانک لوید رایت معتقد بود که تکنولوژی ابزاری برای رسیدن به یک معماری با درجه‌ی بالاتر یعنی معماری ارگانیک می‌باشد وی این معماری را در 9 عبارت ذیل تعریف می‌کند:

  1. طبیعت: منظور از طبیعت، محیط داخل و خارج ساختمان حتی شامل اجزا و مصالح سازه می‌باشد.
  2. ارگانیک: به معنای هماهنگی و آمیختگی اجزا نسبت به کل و کل نسبت به اجزا است.
  3. شکل تابع عملکرد: در واقع فرم و عملکرد یکی هستند. عملکرد صرف درست نمی‌باشد بلکه تلفیق فرم و عملکرد و استفاده از ابداع و قدرت تفکر انسان در رابطه با عملکرد ضروری است.
  4. لطافت: انسان با استفاده از قدرت تخیل و تفکر خود باید ساختمان را براساس فرم‌های انعطاف‌پذیر و انسانی بنا کند (بسازد) به مانند پوشش درخت و گل بوته‌ها که شاخه‌های آن‌ها را تکمیل می‌کند. انسان باید مکانیک ساختمان را به دست بگیرد و برعکس نباشد.
  5. سنت: اساس تفکر معماری ارگانیک، تبعیت است و تقلید از سنت نمی‌باشد.
  6. تزئینات: تزئینات از اجزای مهم معماری است و رابطه‌ی بین این دو مثل وابستگی گل‌ها به شاخه‌های بوته می‌باشد.
  7. روح: روح به ساختمان، القا نمی‌شود بلکه باید در درون آن وجود داشته باشد و از داخل به خارج توسعه یابد.
  8. بعد سوم: منظور از بعد سوم، ضخامت و عمق است.
  9. فضا: همواره عنصر فضا در حال توسعه می‌باشد. فضا یک پی مخفی است که تمام ریتم‌های ساختمان باید از آن نشات بگیرند و در آن جریان داشته باشد.

برجسته‌ترین معماران ارگانیک در طول تاریخ (ایرانی)

معماری ارگانیک بعد از 20 سال وارد ایران شد. مردم به خاطر نداشتن شناخت از معماری مدرن به جای آن که الهام‌بخش و دستمایه نوآوری‌های مفید اجتماعی اهل فن شود از آن به صورت سطحی تقلید و الگوبرداری عامیانه می‌کردند لذا مانند سایر پدیده‌های وارداتی آشفتگی و ناهنجاری را جایگیزین کمبودها و عقب‌ماندگی‌ها می‌کند با وجود اینکه استقبال و تاثیرپذیری از هر پدیده دیگر خالی از گرایش‌ها، نیازهای واقعی و ریشه‌دار نمی‌باشد. نام معماران برجسته سبک ارگانیک (ایرانی) به ترتیب در زیر آورده شده است:

مهندس هوشنگ سیحون، مهندس غلامرضا پاسبان حضرت، مهندس مهرداد ایروانیان

مشهورترین آثار معماری ارگانیک

در ایران برجسته‌ترین آثار معماری ارگانیک مجتمع مسکونی نیاوران است.

از دیگر آثار معماری ارگانیک در خارج خانه روبی، خانه آبشار و خانه وینسلو می‌باشند.

خانه روبی (به انگلیسی: Robie House)

خانه روبی خانه‌ای است که معمار معروف آمریکایی، فرانک لوید رایت، در سال 1907 طراحی و در سال 1909-1908 در شیکاگو اجرایی کرده است و جزء یکی از برترین آثار معماری قرن بیستم به‌شمار می‌رود. این خانه در شهر شیکاگو و به سبک بین‌المللی ساخته شده‌است. پلان مفصل‌بندی شده آن به تبع خیابان مجاور شکل گرفته است.

 

خانه روبی از آثار معماری ارگانیک

خانه وینسلو

خانه وینسلو توسط رایت در سال 1894 طراحی شد این خانه که در ریور فاست در ایلی نویز قرار دارد، در آن برای اولین بار جنبه‌های ویژه سبک رایت را که شامل بام‌های بیرون زده و نمای غیرمتقارن می‌باشد، پیاده‌سازی شده است.

 

خانه وینسلو

 

خانه آبشار (بزرگترین آثار معماری فرانک لوید رایت)

برجسته‌ترین آثار معماری و نظریه ارگانیک فرانک لوید رایت در خانه آبشار پیاده‌سازی شده است. این خانه در سال 1937 در ایالت پنسلوانیا کشور آمریکا ساخته شده است. رایت معتقد بود پلان یک واحد 6 ضلعی قابل انعطاف‌تر از واحد مربع یا مثلث می‌باشد در کاربرد اولیه این خانه 6 ضلعی نبود اما دارای پلان آزاد و زایه‌ی تند بود.

 

خانه آبشار از آثار معماری ارگانیک

 

ویژگی‌هایی که رایت برای ساخت این خانه ویلایی در نظر گرفته بود به شرح زیر می‌باشد:

  1. حداقل دخالت در محیط طبیعی
  2. تلفیق حجم ساختمان با محیط طبیعی به گونه‌ای که هر یک مکمل دیگری باشد.
  3. ایجاد فضاهای بین ساختمان و محیط طبیعی
  4. تلفیق فضای داخل با خارج
  5. نصب پنجره‌های سرتاسری و از بین بردن گوشه‌های اتاق
  6. استفاده از مصالح محیط طبیعی مانند صخره‌ها و گیاهان چه در داخل بنا چه در خارج بنا
  7. نمایش مصالح به همان گونه که هست چه سنگ چه چوب و یا آجر
  8. استمرار نمایش مصالح از داخل به بنا

نتیجه‌گیری

معماری ارگانیک در هر زمان با توجه به شرایط اجتماعی، اقتصادی و محیطی به شکل‌های متفاوت تفسیر شده است که از باور به طبیعت و احترام به آن و الگو گرفتن از قانون طبیعی سرچشمه می‌گیرد. در عصر حاضر از این معماری به عنوان یک معماری پویا و زنده یاد می‌شود که در راستای حفظ طبیعت است و با طبیعت تلفیق و سازگار شده است.

داده رایا

18 مطلب منتشر شده

درباره این مطلب نظر دهید !